Hien DangTối 16/8/2026, tôi đến Cơm nhà Sin ở 74 Tôn Thất Tùng với một tấm hình cũ mang theo bên mình. Đó là “bài tập về nhà” mà Table of Stories #03 giao cho cả mười vị khách của “chiếc bàn nhiều chuyện”: tìm lại một tấm hình hồi nhỏ của chính mình, để kể về đứa trẻ ngày xưa và ước mơ ngày ấy, rồi thử nhìn xem những đặc điểm nào của đứa trẻ ấy mình vẫn còn mang theo đến tận hôm nay.
Độc giả có thể đọc bài viết bằng tiếng Anh tại phiên bản tiếng Anh của bài viết này
Read the full English version of this feature
Text: LƯƠNG DŨNG NHÂN, M.Ed, PCC
Ngồi khá lâu trước tấm hình của mình trước buổi tối hôm đó, tôi nhận ra điều khiến chính mình bất ngờ: cậu bé năm nào thích bày ra những trò vui cho mọi người xung quanh vẫn luôn ở đây, trong một người làm giáo dục hôm nay vẫn say mê kiến tạo những chương trình mang lại niềm vui và sự phát triển hữu ích cho mọi người. Hóa ra suốt mấy mươi năm, tôi chưa từng rời xa đứa trẻ ấy. Và khi nhìn nó bằng ánh mắt của một người cha, một người thầy, tôi thấy trong mình dâng lên một tình thương rất thuần khiết dành cho nó. Có lẽ đó chính là dụng ý của chương trình: trước khi hỏi về ước mơ của mẹ, mỗi người cần gặp lại đứa trẻ bên trong mình trước đã, để rồi chợt nhận ra rằng mẹ của mình cũng từng là một đứa trẻ như thế, với những giấc mơ của riêng mình.
Sau Ngã rẽ và Hương & Hoa, hành trình thứ ba của Table of Stories do MC Liêu Hà Trinh cùng TK Production khởi xướng, với sự đồng hành của Tạp chí Nữ Doanh Nhân, chọn một chủ đề khiến cả những người thực hiện lẫn khách mời đều xúc động khi mùa Vu Lan đang đến gần: “Ước mơ của mẹ”. Quanh chiếc bàn dài tối hôm ấy là những người mẹ, người con đến từ nhiều thế giới khác nhau: ca sĩ Đoan Trang cùng con gái – bé Sol, thạc sĩ Đặng Tuyết Thương, siêu mẫu Tuyết Lan, các doanh nhân Châu Tiểu Ngọc, Hằng Lưu, Võ Phương Ngân, đầu bếp Huỳnh Hoàng Sin, Liêu Hà Trinh và tôi – nhà giáo dục Lương Dũng Nhân. Chúng tôi tận hưởng cùng nhau ba giờ đồng hồ và những câu chuyện được kể chậm rãi bên những món ăn.
Không gian của buổi tối được Nguyễn Bích Thuận (Ren Florist) làm đẹp bằng những sắc hoa trắng và xanh dịu mắt của niềm hy vọng. Có một chi tiết khiến cả bàn bật cười: một nải chuối xanh được Liêu Hà Trinh tinh nghịch cắm thêm mấy cành hoa nhỏ lên. Mộc mạc, tươi vui và tràn đầy sức sống, như chính hình ảnh những người mẹ mà chúng tôi cùng nhau kể về.
Linh hồn của bữa tiệc là sáu món ăn mà Huỳnh Hoàng Sin dành để kể về “má” của mình – người mẹ quê tảo tần của thế hệ trước. Sin nói rằng có những chuyện về má, Sin không biết nói sao cho hay, nên thôi, Sin nấu. Và sáu món ăn cứ thế lần lượt trở thành sáu chương của một câu chuyện, đan xen với những mẩu chuyện rất đời của những người mẹ hiện đại đang ngồi quanh bàn.
Mở đầu là “Sương sớm”: sò điệp áp chảo ủ trong nước dừa xiêm, kèm sương sáo. Vị thanh mát ấy gợi về những buổi sớm tinh mơ khi má đã lặng lẽ dậy trước cả nhà, bắt đầu một ngày dài trước khi các con kịp mở mắt.
Rồi đến món khiến tôi thể nghiệm sâu sắc nhất: “Mồ hôi chát” – bánh đúc tôm hùm đất sốt muối ớt xanh, với vị mặn và cay nồng. Tôi vốn không ăn cay, nhưng lần này, tôi chọn ăn trọn vị cay ấy và giữ nó thật lâu, không vội uống nước, không vội xua đi. Vị cay xộc lên nóng ran, và vị mặn có hậu vị đắng, như cái mặn của mồ hôi.
Tôi muốn để cơ thể mình cảm nhận, dù chỉ một phần rất nhỏ, những “lựa chọn vất vả” mà bao người mẹ đã lặng lẽ nhận về phía mình năm này qua năm khác. Bởi có những điều lý trí không chạm tới được, chỉ có thể cảm nhận bằng chính thân thể. Sin kể hồi nhỏ Sin chỉ biết má cực, lớn lên rồi mới hiểu chữ “cực” ấy ngắn quá, không đủ để kể hết những gì một người mẹ đã đi qua.
“Bữa cơm no” là cá chẽm áp chảo da giòn ăn cùng cơm nếp than, gợi về một thời mà bữa cơm no cho con chưa bao giờ là chuyện đương nhiên, khi những người làm cha làm mẹ có lúc phải đi vay từng lon gạo. Nghèo thì nghèo thiệt, khó thì khó thiệt, nhưng con cái trong nhà vẫn phải được ăn.
“Tấm áo sờn” là món sorbet chanh muối, làm từ thứ nguyên liệu nằm im trong góc bếp của má: hũ chanh muối càng để lâu càng sậm màu, được má để dành không phải vì nó quý giá bao nhiêu tiền, mà vì sợ tới lúc con cần lại không có.
Rồi đến cao trào “Ước mơ giấu kín”: ức vịt ủ chao đỏ áp chảo. Cái tên món ăn làm cả bàn lặng đi một nhịp. Bởi trước khi trở thành má, má cũng từng là một cô gái, cũng từng có tuổi trẻ, có nơi muốn đi, có điều muốn làm và chắc chắn cũng từng có những giấc mơ rất riêng. Chỉ là từ ngày có gia đình, những giấc mơ ấy cứ từ từ được xếp xuống dưới tiền chợ, tiền học, những bữa cơm, những lần con đau bệnh. Xếp xuống hoài, lâu quá, có khi chính má cũng quên mất ngày xưa mình từng mong muốn điều gì.
Từ câu chuyện của má Sin, những câu chuyện của các người mẹ quanh bàn cứ thế tự nhiên mở ra, tôi thấy mình được mở rộng tầm mắt trước sự phong phú của những cách mẹ thương con và những trăn trở giữa các tình huống đầy ràng buộc: giữa công việc và gia đình, giữa kỳ vọng của người xung quanh và tiếng nói bên trong, giữa điều mình muốn cho con và điều con thật sự cần.
Doanh nhân Hằng Lưu chia sẻ rằng điều chị mong muốn nhất lại giản dị vô cùng: được sum vầy cùng gia đình trong những bữa cơm, như ký ức tuổi thơ về căn bếp củi của bà ngoại thuở nào. Có hình ảnh hai thế hệ ngồi cạnh nhau ngay tại bàn tiệc: ca sĩ Đoan Trang và bé Sol, người mẹ kể về ước mơ của mình ngay trước mặt con gái, và tự thân hình ảnh ấy đã là một câu trả lời đẹp cho chủ đề này.
Và có cả câu hỏi lắng sâu mà thạc sĩ Đặng Tuyết Thương đặt ra ở món tráng miệng cuối cùng, “Trái ngọt” – bánh da lợn ngàn lớp ngọt mềm: trái ngọt mà một người mẹ mong đợi thật ra là gì, và trong những mong đợi bình dị dành cho con, có bao nhiêu phần là những ước mơ còn dang dở của đời mình đang được gửi gắm?
Điều tôi tâm đắc nhất sau tất cả những chia sẻ ấy không nằm ở bản thân các lựa chọn của mỗi người mẹ, mà ở cách họ kiến lập ý nghĩa (meaning-making) cho chính lựa chọn của mình một cách hoàn toàn tự chủ và tự nguyện. Không ai trao sẵn ý nghĩa đó cho họ, cũng không sách vở hay chuẩn mực xã hội nào làm thay được. Viktor Frankl (1959) – một trong những tác giả có ảnh hưởng sâu sắc đến tôi – đã viết trong Đi tìm lẽ sống rằng ý nghĩa cuộc sống khác nhau ở mỗi người, mỗi ngày, thậm chí mỗi giờ; điều quan trọng không phải là ý nghĩa cuộc sống nói chung, mà là ý nghĩa cụ thể của đời người tại một thời điểm nhất định. Và ý nghĩa ấy luôn thay đổi, nhưng không bao giờ ngừng hiện hữu.
Tôi nhìn thấy điều đó ngay quanh chiếc bàn. Có người mẹ tìm thấy ý nghĩa trong việc dành gần như trọn vẹn giai đoạn đời mình cho con. Có người chọn trở lại với công việc. Có người từng rất cần khoảng thời gian riêng cho mình, rồi đến một lúc lại tự nguyện dành chính khoảng thời gian ấy bên đứa trẻ, vì biết những năm đầu đời của con sẽ không bao giờ quay lại. Dù là lựa chọn hy sinh trọn vẹn vì con của những người mẹ thế hệ trước, hay lựa chọn cân bằng giữa mình, con và các phương diện khác của cuộc sống nơi các mẹ ngày nay, đó đều là những ước mơ đẹp, trọn vẹn, chân thật và ý nghĩa của mỗi người mẹ. Và ước mơ ấy hoàn toàn có quyền thay đổi theo từng giai đoạn của cuộc đời, như dòng sông đổi hình dáng theo từng khúc quanh mà vẫn là chính nó.
Vậy nên, xin đừng áp đặt bất cứ khung nào lên mẹ: rằng mẹ phải ước mơ thế này, phải sống như thế kia. Cái khung “mẹ phải hy sinh mới là mẹ tốt” đã từng khiến bao người mẹ kiệt sức trong thầm lặng. Nhưng cái khung ngược lại – “mẹ phải sống cho riêng mình mới là hiện đại” – nếu đem ra áp lên người khác, cũng có thể trở thành một khung áp đặt không kém. Điều một người mẹ cần từ chúng ta có lẽ không phải là một khuôn mẫu mới, mà là sự tin rằng trái tim mỗi người mẹ biết rõ ước mơ của mình lúc này là gì.
Ba giờ đồng hồ của Table of Stories #03 khép lại, nhưng dư vị của nó, cũng như vị cay của món “Mồ hôi chát”, vẫn còn ở lại trong tôi rất lâu. Vu Lan này, tôi mời bạn ngồi xuống bên mẹ, hoặc nhấc máy gọi cho mẹ và hỏi một câu thật giản dị: “Ước mơ của mẹ lúc này là gì?”. Rồi chỉ lắng nghe và cảm nhận thôi, không sửa, không khuyên, không so đo với bất kỳ ai.
Và nếu được, bạn hãy nhờ mẹ tìm lại một tấm hình hồi nhỏ của mẹ. Biết đâu, sau rất nhiều năm làm con, đó sẽ là lần đầu tiên bạn được gặp cô bé đã ôm những giấc mơ của riêng mình từ trước cả khi trở thành mẹ của bạn. Và tình thương giữa hai thế hệ, từ điểm gặp gỡ ấy, sẽ đi tiếp được một đoạn đường thật xa.
VỀ TÁC GIẢ
| Lương Dũng Nhân, M.Ed, PCC là nhà giáo dục với gần 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Anh tốt nghiệp Thạc sĩ Lãnh đạo Giáo dục tại University of Queensland (Úc), sở hữu chứng chỉ Professional Certified Coach (PCC) của International Coaching Federation (ICF) và hiện là nghiên cứu sinh Tiến sĩ với hướng nghiên cứu về Generative AI trong giáo dục. Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, giảng dạy và tư vấn, anh theo đuổi các lĩnh vực tâm lý học, giáo dục chuyển hóa và ứng dụng AI theo hướng lấy con người làm trung tâm. |
Có thể bạn quan tâm: