Hien DangThời gian đầu, tôi biết đến Bảo Anh như bao nghệ sĩ khác, theo kiểu xã giao, gặp ở sự kiện, chào hỏi vài câu, rồi ai về việc nấy. Tên tuổi cô quen trong đời sống âm nhạc đại chúng suốt hơn một thập kỷ, nhưng nếu chỉ nhìn từ bề mặt, rất khó tách cô khỏi những lớp nhãn mà công chúng đã gắn lên: “nữ hoàng ballad”, “người phụ nữ của những bản tình ca buồn”, “cô gái yêu nhiều hơn phần mình nên yêu”. Mọi thứ quanh cô luôn gợi một cảm giác mong manh. Ở khoảng cách đó, mọi thứ về cô khá dễ hiểu, thậm chí có phần một chiều. Nhưng sau vài lần gặp lại và phải đến khi nghe người trong nghề kể lại chuyện cô từng vấp trong kinh doanh, tôi mới bắt đầu nhìn cô theo hướng khác. Điều tôi quan tâm nằm ở phần sau cú vấp đó, vì sau cú vấp, thứ bộc lộ rõ nhất không phải là sai lầm, mà là cấu trúc của một con người.
Text: NGUYỄN CÔNG MINH
Độc giả có thể đọc bài viết bằng tiếng Anh tại phiên bản tiếng Anh của bài viết này
Read the full English version of this feature
Người ta nhớ Bảo Anh bằng những bản tình ca buồn, nhưng buồn chưa bao giờ là bản chất, chỉ là giai đoạn cô đi qua lâu hơn người khác. Có lẽ, lý do tôi viết bài này cũng bắt đầu từ đó.
Khi gõ tên Bảo Anh trên công cụ tìm kiếm, kết quả thường xoay quanh con gái Misumi, những mối quan hệ cũ, các lời đồn gắn kèm nghệ sĩ khác. Nhưng nếu lần theo các ca khúc giúp cô tạo dấu ấn như Yêu Một Người Vô Tâm, Trái Tim Em Cũng Biết Đau, Sống Xa Anh Chẳng Dễ Dàng, Từng Là Của Nhau, Lười Yêu…, người ta hiểu vì sao đời sống tình cảm của cô luôn bị quan tâm. Âm nhạc của cô từng chạm đúng tâm trạng của nhiều phụ nữ trẻ: yêu hết mình, chịu phần thiệt và học cách chấp nhận. Những người hát nhiều về nỗi đau thường không yếu, họ chỉ không quen giả vờ ổn. Và khi một người không còn cần dùng nỗi đau để kể chuyện nữa, đó mới là lúc họ thực sự thay đổi.
Trong ngành giải trí, thương hiệu cảm xúc vừa nuôi sống nghệ sĩ, vừa giữ họ ở vị trí cũ. Khi khán giả nhìn thấy mình trong hình ảnh “người phụ nữ tổn thương”, họ muốn hình ảnh đó được duy trì. Nhưng đời sống luôn dịch chuyển. Người phụ nữ tuổi 20 khác rất xa người phụ nữ sau 30. Nếu nghệ sĩ giữ nguyên, họ bị lặp lại. Nếu thay đổi, họ có nguy cơ đánh mất sự đồng cảm từng tạo nên vị trí của mình và từ đó mất cả khán giả. Bài toán của nghệ sĩ không nằm ở việc chọn một trong hai, mà ở việc đủ bản lĩnh để chấp nhận mất đi một phần.
Điều khiến tôi chú ý ở Bảo Anh hiện tại nằm ở việc cô không còn vận hành như người sống nhờ cảm xúc thuần túy. Có một thời, cảm xúc là thứ cô dùng để tồn tại. Bây giờ, cô chọn cách không để nó điều khiển quyết định. Sự thay đổi diễn ra âm thầm, thể hiện qua cách chọn lựa kín hơn và cách nhìn về tổn thương khác đi.
Hôm nọ gặp Bảo Anh, tôi hỏi em thường làm gì khi rảnh. Cô trả lời rất nhanh: “Em ít khi đi đâu chơi lắm anh, anh thấy đó, ngoài công việc ra, em chăm sóc Misumi thì hết thời gian rồi, còn đâu thời gian làm gì nữa”.
Đến một giai đoạn nào đó, người ta không bận hơn, chỉ chọn kỹ hơn thứ xứng đáng với thời gian của mình. Tôi hiểu ưu tiên hiện tại của cô không còn xoay quanh việc xuất hiện hay tạo hình ảnh, mà giữ nhịp đời sống cá nhân ổn định cho mình và cho cả con.
Ngồi nói thêm một lúc, tôi hỏi tiếp: có con rồi thì em thấy mình thay đổi ra sao. Cô ngập ngừng: “Chắc mềm hơn… hồi xưa em cá tính hơn nhiều, giờ thì mình có cái để hướng về”. Khi có thứ để hướng về, con người tự biết nên dừng ở đâu.
Trong một podcast gần đây, Bảo Anh nói những vết thương giúp mình chuẩn bị cho sự trọn vẹn sắp tới. Trước khi chạm tới cảm giác đủ đầy, con người gần như ai cũng phải đi qua những khiếm khuyết, những va đập và cả những giai đoạn thấy mình thiếu. Với cô, điều quan trọng không nằm ở việc đời sống có từng để lại thương tích hay không, mà ở chỗ mình hiểu chúng sâu tới đâu. Có lẽ vì vậy, Bảo Anh không nói về vết thương như thứ để giữ lại bên mình thật lâu, mà như phần dữ liệu của hành trình trưởng thành. Nó nhắc mình từng đi qua gì, từng sai ở đâu, từng yếu chỗ nào, rồi từ đó học cách yêu lại từ đầu, yêu người khác theo cách họ cảm nhận được yêu thương mà vẫn còn tự do và yêu chính mình trước khi đòi hỏi bất kỳ ai làm điều đó thay mình. Khi hiểu đủ sâu, cảm giác thiếu sẽ bớt quyền lực và khi nó không còn điều khiển quyết định, người ta bắt đầu yêu theo cách trưởng thành hơn.
Khi tổn thương ngừng được khai thác như tài sản cảm xúc, cách sống cũng đổi khác. Có lúc, khi nhắc về lần vấp trong kinh doanh, cô nói: “Người ta lừa mình thì do mình dở thôi”. Không phải ai lừa mình cũng sai, đôi khi mình sai vì đã tin mà không kiểm tra. Trách nhiệm, nếu đặt sai chỗ, sẽ khiến một người lặp lại sai lầm mà vẫn nghĩ mình là nạn nhân.
Việc làm mẹ càng làm rõ sự thay đổi ấy. Khi công khai con gái, cô không có câu chuyện được kể lại để tạo cảm xúc, cũng không có cách dẫn dắt dư luận, chỉ là một xác nhận bình thản rằng đời sống đã bước sang giai đoạn khác. Có con không làm người ta yếu đi mà buộc người ta phải mạnh theo cách khác. Cô từng chia sẻ đời mình chia làm hai phần: trước và sau khi có con. Khi có một sinh mệnh khác gắn với mình, mọi ưu tiên thay đổi. Sự nghiệp vẫn quan trọng, nhưng không còn là trung tâm tuyệt đối. Khi nói về con, cách cô chọn từ cũng rất rõ. Cô không nói “dạy”, mà nói “đồng hành”. “Không phải kiểm soát, mà là đồng hành cùng con để hiểu, có người hướng dẫn về mặt tâm lý thì đỡ lạc lối hơn”. Kiểm soát tạo ra khoảng cách, đồng hành tạo ra niềm tin.
Khái niệm “đủ” trong đời cô cũng thay đổi từ đó. “Đủ” không còn là số lượng bản hit, giải thưởng hay lượng tìm kiếm. “Đủ” trở thành trạng thái nội tâm: biết mình cần gì, giới hạn ở đâu và điều gì đáng giữ lại. Người không biết điểm dừng sẽ luôn cảm thấy thiếu. Sự thay đổi này thể hiện rõ khi cô bước vào kinh doanh với King’s Pet by Bao Anh, nơi cô là co-founder. Thị trường thức ăn dinh dưỡng cho thú cưng tại Việt Nam tăng trưởng nhanh, nhưng không vận hành dựa trên danh tiếng. Trong kinh doanh, cảm xúc không làm mình đúng, nó chỉ khiến mình sai nhanh và sai đắt hơn.
Khi tôi hỏi về việc kinh doanh gần đây, cô chỉ nói ngắn: “Cũng được anh”. Rồi cười. Sau một nhịp, cô nói thêm: “Sau cái lần thất bại đó, em làm gì cũng kỹ hơn. Kỹ tới mức phải thử 2–3 vòng mới dám tin”.
Sự cẩn trọng luôn đến sau một cái giá cụ thể. Kinh doanh buộc người ta trưởng thành nhanh hơn âm nhạc. Trong âm nhạc, cảm xúc có thể được chuyển hóa thành nghệ thuật. Trong thương trường, sai lầm chuyển thành chi phí và chi phí buộc con người phải điều chỉnh. Điều đáng nói nằm ở việc Bảo Anh không tách rời hai thế giới đó. Âm nhạc của cô vẫn tiếp tục và chuyển dịch rõ ở Người Yêu Anh Nhất, sáng tác của Châu Đăng Khoa.
Khi “anh” trở thành chính mình, tình yêu không còn là tìm kiếm mà trở thành một dạng kỷ luật và kỷ luật luôn bền hơn cảm xúc. Trên trang cá nhân, Bảo Anh từng viết về bài hát này như một đoạn tâm sự. Cô nhắc đến hành trình của người phụ nữ từng chọn sai, từng đổ nát, nhưng vẫn tiếp tục yêu. “Anh” trong bài hát cũng có nghĩa là Bảo Anh. Khi đối tượng của tình yêu quay về chính mình, mọi tiêu chuẩn thay đổi. Bạn không còn yêu để được chọn, bạn yêu để không rời khỏi chính mình. Ở đây, âm nhạc không còn đóng vai trò kể lể mà trở thành công cụ tự đối thoại. Khi đặt “anh” đồng nghĩa với “Bảo Anh”, cô chuyển hướng ánh nhìn từ bên ngoài vào bên trong. Nếu đặt ca khúc này cạnh hành trình làm mẹ và kinh doanh, điểm giao nhau trở nên rõ ràng. Dù ở vai trò nào, cô đều phải tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình. Yêu không còn là giữ ai đó ở lại, yêu là giữ mình không rơi khỏi giá trị.
Khi nói về việc trưởng thành, cô chỉ nói: “Trải qua rồi thì rút ra thôi”. Người từng đi qua đủ sai lầm sẽ không còn cần đúng trong mắt người khác. Nhìn lại toàn bộ hành trình, Bảo Anh đang rời khỏi hình ảnh người phụ nữ sống nhờ tổn thương. Không phủ nhận và cũng không xóa bỏ nó, chỉ là không còn dùng nó làm thương hiệu. Trong một ngành công nghiệp nơi cảm xúc có thể bị khai thác đến cạn kiệt, việc giữ lại một phần riêng cho mình là một dạng tự trọng. Điều khiến tôi tò mò nhất không phải những bản hit từng làm cô nổi tiếng, mà là cách cô tiếp tục đi tiếp sau chúng. Sự trọn vẹn, nếu có, không đến từ việc đời sống hết biến động, mà từ việc người ta đủ vững để đi qua biến động đó mà không đánh mất mình.
Và có lẽ, điều đắt giá nhất ở Bảo Anh hiện tại không nằm ở những nốt cao của ballad, mà ở chỗ cô không còn cần nỗi buồn để chứng minh mình xứng đáng được yêu. Khi người phụ nữ học cách yêu mình trước, cô không chỉ thay đổi cách yêu, mà thay đổi cả vị thế của mình trong cuộc đời.
Có thể bạn quan tâm: