Khi một concert bị hủy trở thành bài kiểm tra pháp lý của thị trường biểu diễn

Việc concert “Về đây bốn cánh chim trời” bị hủy sát giờ diễn, sau khi đã bán vé rộng rãi và thu hút hàng nghìn khán giả, nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi một sự cố tổ chức. Khi đại diện đơn vị tổ chức bị khởi tố, vụ việc trở thành một bài kiểm tra nghiêm khắc đối với cách thị trường biểu diễn Việt Nam đang quản trị rủi ro kinh doanh, pháp lý và dòng tiền. Từ góc nhìn doanh nghiệp, đây không còn là câu chuyện cảm xúc, mà là vấn đề cấu trúc.

Text: MINH NGUYỄN | Image: Internet

Độc giả có thể đọc bài viết bằng tiếng Anh tại phiên bản tiếng Anh của bài viết này

Read the full English version of this feature

Một dự án biểu diễn đã được bán, nhưng chưa được “đóng khung” về rủi ro

Về đây bốn cánh chim trời được công bố như một concert nghệ thuật quy mô lớn, lấy trọng tâm là các tác phẩm kinh điển của bốn nhạc sĩ lớn: Văn Cao, Phạm Duy, Trịnh Công Sơn và Trần Tiến. Chương trình được thiết kế theo hình thức hòa nhạc, với dàn nhạc giao hưởng và ban nhạc quy mô lớn, cùng sự tham gia của nhiều ca sĩ, nghệ sĩ quen thuộc với dòng nhạc hàn lâm – trữ tình. Theo giới thiệu ban đầu, đây không phải một đêm diễn giải trí thông thường mà là một dự án âm nhạc đòi hỏi chuẩn bị dài hơi, phối khí mới và luyện tập tập thể phức tạp. Vé được mở bán công khai trên thị trường với nhiều mức giá, hướng đến nhóm khán giả yêu nhạc có độ tuổi và mức chi tiêu cao. Trước ngày diễn, nhiều khán giả đã chủ động sắp xếp lịch cá nhân, đặt vé máy bay, khách sạn và di chuyển từ các tỉnh, thậm chí từ nước ngoài, về Hà Nội để tham dự. Điều này cho thấy chương trình không chỉ được định vị là một sự kiện âm nhạc, mà còn được thị trường tiếp nhận như một cam kết trải nghiệm đã được bảo chứng về quy mô và chất lượng.

Tuy nhiên, càng tiến gần đến thời điểm diễn ra, các yếu tố then chốt của dự án bắt đầu bộc lộ nhiều vấn đề đồng thời. Về mặt tài chính, tiến độ thanh toán giữa đơn vị tổ chức và ê-kíp âm nhạc không đạt được sự thống nhất như cam kết ban đầu, khiến quá trình chuẩn bị bị gián đoạn và kéo dài trong trạng thái chờ đợi. Song song đó, một số tác phẩm nằm trong chương trình vướng mắc về quyền tác giả, phát sinh yêu cầu dừng sử dụng từ phía đơn vị quản lý tác quyền, tạo ra rủi ro pháp lý trực tiếp đối với nội dung biểu diễn.

Ở góc độ tổ chức, quỹ thời gian chuẩn bị ngày càng bị thu hẹp, trong khi cấu trúc chương trình với dàn nhạc lớn, nhiều nghệ sĩ tham gia và yêu cầu phối khí mới, không được điều chỉnh tương ứng. Điều này làm gia tăng áp lực triển khai vào những ngày cuối cùng, vốn là giai đoạn nhạy cảm nhất của một dự án biểu diễn quy mô lớn. Dù các tín hiệu rủi ro đã xuất hiện rõ ràng, việc bán vé vẫn tiếp tục cho đến rất sát giờ diễn, khiến khoảng cách giữa cam kết với thị trường và khả năng thực hiện thực tế ngày càng lớn.

Trong quản trị dự án, đây là giai đoạn mà nhà tổ chức cần đưa ra quyết định khó khăn nhưng cần thiết: tạm dừng, hoãn hoặc tái cấu trúc chương trình. Khi điều đó không xảy ra, rủi ro không biến mất mà chỉ bị dồn lại, để rồi bùng phát vào thời điểm gây thiệt hại lớn nhất.

Khi một thất bại kinh doanh chuyển thành rủi ro pháp lý

Không phải mọi trường hợp hủy show đều dẫn đến trách nhiệm hình sự. Trong thực tế, nhiều chương trình biểu diễn tại Việt Nam từng phải hoãn hoặc hủy vì lý do khách quan và được xử lý bằng các biện pháp dân sự như hoàn tiền hoặc bồi thường.

Điểm mấu chốt của vụ việc này nằm ở thời điểm và cách thức bán vé. Khi cơ quan điều tra đặt vấn đề rằng đơn vị tổ chức đã biết chương trình không đủ điều kiện để diễn ra nhưng vẫn tiếp tục thu tiền từ khán giả, bản chất vụ việc không còn thuần túy là rủi ro kinh doanh. Yếu tố “biết rõ rủi ro nhưng không thông báo” khiến câu chuyện bước sang một ngưỡng pháp lý khác.

Đối với doanh nghiệp tổ chức sự kiện, đây là lời cảnh báo rất rõ ràng. Ranh giới giữa thất bại dân sự và trách nhiệm hình sự không nằm ở việc có lỗ hay không, mà nằm ở mức độ minh bạch và trung thực với thị trường tại từng thời điểm.

Dòng tiền vé và khoảng trống quản trị

Một trong những điểm yếu lớn nhất của thị trường biểu diễn Việt Nam nằm ở cách quản lý tiền vé. Thông thường, tiền vé được chuyển trực tiếp vào tài khoản của đơn vị tổ chức và nhanh chóng được sử dụng cho các chi phí vận hành. Khi chương trình gặp trục trặc, khoản tiền này đã bị phân tán và rất khó thu hồi đầy đủ trong thời gian ngắn.

Trong trường hợp “Về đây bốn cánh chim trời”, việc hoàn tiền cho khán giả trở thành một vấn đề lớn không chỉ vì số lượng vé bán ra, mà vì tiền vé không được đặt trong một cơ chế bảo vệ độc lập ngay từ đầu. Khi đó, một rủi ro tài chính nhanh chóng kéo theo rủi ro pháp lý.

Về bản chất, đây không phải là lỗi cá nhân đơn lẻ, mà là hệ quả của một cấu trúc thị trường thiếu “vách ngăn” giữa tiền của khách hàng và dòng tiền kinh doanh của doanh nghiệp.

Nghệ sĩ và ê-kíp: hệ quả của một cấu trúc thiếu chuẩn

Sau khi chương trình bị hủy, tranh luận xã hội tập trung nhiều vào quyết định của nghệ sĩ và ê-kíp âm nhạc. Tuy nhiên, từ góc nhìn pháp lý, nghệ sĩ không phải là pháp nhân bán vé, cũng không phải là bên kiểm soát dòng tiền từ khán giả.

Trong một hệ thống vận hành đầy đủ, vai trò của nghệ sĩ được giới hạn ở chất lượng chuyên môn, còn trách nhiệm pháp lý và tài chính thuộc về đơn vị tổ chức. Khi hệ thống không đủ chặt chẽ, các vai trò này bị chồng lấn, và áp lực dư luận dễ dồn vào những cá nhân dễ nhận diện nhất. Điều này không giải quyết được vấn đề gốc rễ, mà chỉ cho thấy thị trường đang thiếu một cấu trúc đủ mạnh để phân định trách nhiệm ngay từ đầu.

Soi chiếu với các thị trường quốc tế

Ở nhiều thị trường biểu diễn phát triển, việc hủy show không phải là điều hiếm gặp, nhưng hiếm khi trở thành khủng hoảng xã hội hay pháp lý. Lý do nằm ở cấu trúc quản trị rủi ro.

Năm 2017, ca sĩ Adele buộc phải hủy một phần tour diễn vì vấn đề sức khỏe. Nhờ hệ thống bảo hiểm sự kiện và cơ chế quản lý tiền vé độc lập, khán giả được hoàn tiền nhanh chóng, còn đơn vị tổ chức không bị đẩy vào tình trạng pháp lý cực đoan. Rủi ro được xử lý như một phần của kinh doanh, không phải đạo đức.

Tương tự, trong tour diễn của Taylor Swift tại châu Âu, ba đêm diễn tại Vienna từng bị hủy vì lý do an ninh. Vé đã bán ra với số lượng lớn, nhưng việc hoàn tiền được kích hoạt tự động thông qua hệ thống bán vé và bảo hiểm. Thị trường không mất niềm tin, nghệ sĩ không bị đặt vào thế tranh cãi, và dự án tiếp tục ở các điểm diễn khác.

Những ví dụ này cho thấy sự khác biệt không nằm ở thiện chí, mà ở cấu trúc bảo vệ rủi ro.

Bài toán đặt ra cho thị trường biểu diễn Việt Nam

Nếu chỉ dừng lại ở việc tìm người chịu trách nhiệm cho một chương trình, thị trường sẽ bỏ lỡ cơ hội tự điều chỉnh. Vụ việc này cho thấy ngành biểu diễn Việt Nam đang thiếu các công cụ căn bản để quản trị rủi ro: cơ chế giữ tiền vé độc lập, bảo hiểm sự kiện, yêu cầu chứng minh năng lực tài chính khi xin phép tổ chức, và kênh giải quyết tranh chấp dân sự hiệu quả. Khi những công cụ đó chưa tồn tại, mỗi sự cố lớn đều có nguy cơ vượt khỏi phạm vi kinh doanh và trở thành vấn đề pháp lý nghiêm trọng, gây hiệu ứng lạnh cho cả thị trường.

Concert “Về đây bốn cánh chim trời” không diễn ra, nhưng nó đã để lại một bài học về cách một thị trường còn non trẻ đối diện với rủi ro. Một ngành kinh tế sáng tạo không thể phát triển bền vững nếu tiếp tục vận hành dựa trên niềm tin cá nhân và sự thông cảm.

Chỉ khi rủi ro được quản trị bằng cấu trúc, niềm tin được bảo chứng bằng cơ chế pháp lý rõ ràng, và tiền của khán giả được bảo vệ đúng nghĩa, thị trường biểu diễn Việt Nam mới có thể bước sang một giai đoạn trưởng thành hơn, nơi một đêm diễn bị hủy không còn kéo theo những hệ lụy vượt ngoài kiểm soát.

Có thể bạn quan tâm: