CEO có thể rời vị trí vì nhiều lý do ngoài dự tính, từ vấn đề sức khỏe, biến động cá nhân đến quyết định của hội đồng quản trị. Trong những tình huống đó, doanh nghiệp không chỉ cần tìm một người thay thế, mà còn phải bảo đảm hoạt động không gián đoạn, đội ngũ không mất phương hướng và các bên liên quan tiếp tục đặt niềm tin vào tổ chức.
TEXT: HD | Image: Internet
Khoảng trống lãnh đạo có thể xuất hiện bất cứ lúc nào
Nhiều doanh nghiệp xây dựng kế hoạch kế nhiệm CEO như một phần của chiến lược nhân sự dài hạn, thường gắn với thời điểm lãnh đạo đương nhiệm nghỉ hưu hoặc chủ động chuyển giao. Tuy nhiên, một kế hoạch được chuẩn bị cho vài năm tới chưa chắc đủ khả năng ứng phó khi vị trí CEO đột ngột bỏ trống.
Sự thay đổi bất ngờ ở vị trí điều hành cao nhất có thể kéo theo nhiều hệ lụy: các quyết định quan trọng bị trì hoãn, nhân sự chủ chốt lo ngại về tương lai, đối tác và nhà đầu tư đặt câu hỏi về định hướng doanh nghiệp. Với những công ty mà phần lớn quyền quyết định, quan hệ khách hàng hoặc hiểu biết vận hành tập trung vào một cá nhân, rủi ro còn lớn hơn.

Thực tế, ngay cả những tập đoàn toàn cầu cũng không nằm ngoài tình huống này. Vào ngày 13/8/2024, Starbucks thông báo Laxman Narasimhan rời chức CEO và hội đồng quản trị ngay lập tức, đồng thời bổ nhiệm Brian Niccol (cựu CEO Chipotle) làm người kế nhiệm.. Cách xử lý này giúp doanh nghiệp xác định ngay người chịu trách nhiệm điều hành, thay vì để khoảng trống lãnh đạo kéo dài.
Một tình huống khác diễn ra tại Intel vào tháng 12/2024, khi CEO Pat Gelsinger rời công ty. Hội đồng quản trị bổ nhiệm CFO David Zinsner và lãnh đạo cấp cao Michelle Johnston Holthaus cùng đảm nhiệm vai trò CEO tạm quyền trong thời gian tìm kiếm người kế nhiệm chính thức. Việc phân chia vai trò cho hai lãnh đạo cho thấy doanh nghiệp đôi khi cần một cấu trúc điều hành chuyển tiếp, đặc biệt khi hoạt động kinh doanh có nhiều mảng phức tạp. (Intel Corporation)
Những trường hợp này có nguyên nhân khác nhau, nhưng cùng cho thấy một thực tế: doanh nghiệp cần chuẩn bị phương án kế nhiệm trước khi tình huống khẩn cấp xảy ra.
Người thay thế tạm thời không nhất thiết là CEO tiếp theo
Một sai lầm thường gặp là xem người có thể tiếp quản ngay lập tức cũng chính là ứng viên phù hợp nhất cho vị trí CEO lâu dài. Trên thực tế, hai vai trò này có thể đòi hỏi những năng lực khác nhau.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, ưu tiên hàng đầu thường là duy trì sự ổn định, bảo đảm các quyết định thiết yếu được thực hiện và trấn an đội ngũ. Người tạm quyền cần có khả năng kết nối các bộ phận, giao tiếp rõ ràng và tạo niềm tin với những bên liên quan. Trong khi đó, CEO chính thức có thể được lựa chọn dựa trên yêu cầu chiến lược dài hạn, chẳng hạn năng lực tái cấu trúc, mở rộng thị trường hoặc dẫn dắt một giai đoạn chuyển đổi.
Những vị trí thường được cân nhắc cho vai trò CEO tạm quyền gồm chủ tịch hội đồng quản trị, thành viên hội đồng quản trị, giám đốc tài chính (CFO), giám đốc vận hành (COO) hoặc lãnh đạo một đơn vị kinh doanh lớn. Lựa chọn cụ thể phụ thuộc vào tình hình doanh nghiệp và những yêu cầu cấp thiết tại thời điểm chuyển giao.
Điều quan trọng là phải xác định trước người có thể đảm nhiệm vai trò này, thay vì bắt đầu tranh luận về nhân sự ngay khi khủng hoảng xuất hiện. Doanh nghiệp cũng nên có phương án dự phòng nếu ứng viên đầu tiên không thể tiếp nhận trách nhiệm.

Kế nhiệm là trách nhiệm quản trị, không phải câu chuyện của riêng CEO
Một kế hoạch kế nhiệm hiệu quả không nên chỉ bắt đầu khi CEO thông báo ý định rời vị trí. Đây cần là một phần trong hoạt động quản trị thường xuyên của hội đồng quản trị, với sự tham gia của bộ phận nhân sự cấp cao và các lãnh đạo chủ chốt.
Các ứng viên nội bộ cần được đánh giá năng lực, tạo cơ hội tiếp xúc với những vấn đề chiến lược và từng bước đảm nhận phạm vi trách nhiệm lớn hơn. Việc chuẩn bị này không đồng nghĩa doanh nghiệp phải công bố trước ai sẽ là CEO tiếp theo, mà nhằm bảo đảm luôn có những lựa chọn đủ năng lực khi cần thiết.
Với doanh nghiệp do nhà sáng lập trực tiếp điều hành, bài toán này càng đáng lưu tâm. Khi quyền quyết định, quan hệ đối tác và kinh nghiệm vận hành gắn chặt với một cá nhân, việc chuyển giao không đơn thuần là thay đổi chức danh. Doanh nghiệp cần từng bước hệ thống hóa quy trình, phân quyền và chia sẻ tri thức để tổ chức có thể vận hành ổn định mà không phụ thuộc hoàn toàn vào người đứng đầu.
CEO có thể là người định hình tầm nhìn và dẫn dắt doanh nghiệp qua những giai đoạn quan trọng, nhưng khả năng tiếp tục vận hành khi người đó vắng mặt mới là một phép thử về mức độ trưởng thành trong quản trị. Một tổ chức vững vàng không phải là tổ chức không bao giờ thay đổi lãnh đạo, mà là tổ chức đã chuẩn bị để sự thay đổi ấy không trở thành khủng hoảng.
| Ba việc hội đồng quản trị cần chuẩn bị 1. Xác định rõ quyền hạn trong giai đoạn chuyển tiếp Kế hoạch cần chỉ rõ ai có quyền bổ nhiệm CEO tạm quyền, người này được phép quyết định những vấn đề nào và những quyết định nào cần hội đồng quản trị phê duyệt. Thời hạn đảm nhiệm, trách nhiệm báo cáo và cơ chế phối hợp với ban điều hành cũng cần được thống nhất. Sự rõ ràng này giúp hạn chế tình trạng nhiều cá nhân cùng đưa ra chỉ đạo hoặc những quyết định quan trọng bị đình trệ vì chưa xác định được thẩm quyền. 2. Chuẩn bị phương án nhân sự theo nhiều kịch bản Doanh nghiệp không nên chỉ tính đến trường hợp CEO nghỉ hưu hoặc chủ động từ chức. Kế hoạch cần bao gồm những tình huống như lãnh đạo gặp vấn đề sức khỏe, rời vị trí ngay lập tức hoặc bị hội đồng quản trị yêu cầu thay đổi. Bên cạnh người kế nhiệm tạm thời, cần tính đến việc ai sẽ tiếp quản công việc mà người này để lại. Chẳng hạn, khi COO trở thành CEO tạm quyền, doanh nghiệp cũng cần một phương án duy trì hoạt động vận hành. Đây là hiệu ứng dây chuyền dễ bị bỏ qua trong quá trình chuẩn bị nhân sự. 3. Xây dựng quy trình truyền thông và chuyển giao Thông tin về thay đổi lãnh đạo cần được truyền đạt nhất quán đến nhân viên, khách hàng, đối tác, nhà đầu tư và cơ quan quản lý có liên quan. Doanh nghiệp cần xác định ai là người phát ngôn, thời điểm công bố và những thông điệp cần ưu tiên, tránh để khoảng trống thông tin dẫn đến suy đoán hoặc mất niềm tin. Quy trình này cũng cần tính đến việc bàn giao những vấn đề quan trọng như tình hình tài chính, các dự án đang triển khai, quan hệ đối tác chiến lược và những quyết định chưa hoàn tất. Một người tiếp quản có thể am hiểu hoạt động chung, nhưng vẫn cần được cung cấp đầy đủ thông tin để nhanh chóng đảm nhận trách nhiệm. |

Có thể bạn quan tâm:
