Hien DangMột môi trường làm việc tử tế và thấu cảm luôn là nền tảng quan trọng của tổ chức bền vững. Nhưng khi người lãnh đạo né tránh những cuộc đối thoại khó, hạ thấp tiêu chuẩn và trì hoãn quyết định cần thiết chỉ để giữ hòa khí, sự dễ dãi ấy bắt đầu tạo ra cái giá âm thầm: hiệu suất suy giảm, động lực lệch pha và năng lực tổ chức bị bào mòn theo thời gian.
TEXT: Hiền Đặng
Khi sự tử tế bị hiểu sai
Trong nhiều tổ chức hiện nay, sự tử tế, hòa nhã và tinh thần “không làm ai khó chịu” thường được tôn vinh như dấu hiệu của một nền văn hóa tiến bộ. Tuy nhiên, khi những giá trị này bị hiểu lệch và đẩy đi quá xa, chúng lại trở thành lực cản vô hình đối với hiệu quả vận hành. Không ít lãnh đạo, với mong muốn giữ hòa khí và duy trì bầu không khí dễ chịu, né tránh những cuộc đối thoại cần thiết, trì hoãn các quyết định khó, thậm chí tiếp tục giữ lại những cá nhân không còn phù hợp với yêu cầu của tổ chức.
Điều đáng nói là những lựa chọn này hiếm khi xuất phát từ sự thiếu năng lực hay tầm nhìn. Ngược lại, chúng thường bắt nguồn từ một nỗi lo rất con người: sợ làm tổn thương người khác, sợ phá vỡ sự ổn định bề mặt, sợ trở thành “người xấu” trong mắt tập thể. Trong thực tiễn tư vấn doanh nghiệp và các tổ chức phi lợi nhuận, nhiều chuyên gia đã chỉ ra đây không phải là hiện tượng cá biệt, mà là một khuynh hướng phổ biến trong lãnh đạo hiện đại. Khi người đứng đầu ưu tiên cảm giác dễ chịu ngắn hạn hơn sự rõ ràng và trách nhiệm dài hạn, ranh giới giữa tử tế và né tránh bắt đầu bị xóa nhòa và đó cũng là lúc tổ chức phải trả giá.
“Nice” không đồng nghĩa với “kind”
Sự nhầm lẫn lớn nhất trong lãnh đạo hiện đại là đánh đồng giữa tử tế và né tránh xung đột. Tử tế thực sự đôi khi đòi hỏi phải làm những việc không dễ chịu: góp ý thẳng thắn, đặt kỳ vọng cao, hay thậm chí nói lời chia tay khi cần thiết.
Như nhiều nghiên cứu đã chỉ ra, lãnh đạo tốt không chỉ tạo tác động tích cực trong khoảnh khắc, mà còn phải chịu trách nhiệm cho sự phát triển dài hạn của con người và tổ chức. Và để làm được điều đó, đôi khi người lãnh đạo cần bớt “nice” đi – nhưng không bao giờ đánh mất sự tôn trọng và nhân văn.
Jack Welch từng nói: “Lãnh đạo cần trái tim mềm, nhưng cái đầu phải cứng.” Đó là sự cân bằng khó, nhưng cần thiết.
Từ “dễ chịu” sang “có trách nhiệm”
Vậy lãnh đạo “tốt” – chứ không chỉ “dễ thương” – trông như thế nào?
Trước hết, đó là trách nhiệm rõ ràng, đặc biệt với những người được trả lương cao và giữ vai trò then chốt. Trả công xứng đáng phải đi kèm với kỳ vọng cao. Những tổ chức xuất sắc không né tránh việc đo lường hiệu quả và yêu cầu kết quả cụ thể. Ngược lại, khi giỏi và dở được đối xử như nhau, sự xuống cấp chỉ là vấn đề thời gian.
Song song đó là phản hồi thẳng thắn nhưng có kỹ năng. Nhiều nhà quản lý rất quan tâm đến con người, nhưng lại “bọc đường” phản hồi đến mức người nhận không hiểu mình cần cải thiện điều gì. Các nghiên cứu cho thấy phản hồi hiệu quả – kết hợp ghi nhận, rõ kỳ vọng và định hướng phát triển – giúp tăng mạnh mức độ gắn kết và hiệu suất. Vấn đề không nằm ở phản hồi khó, mà ở cách chúng ta đưa ra phản hồi đó.
Giữ người hay giữ chuẩn?
Một sai lầm phổ biến khác của lãnh đạo là coi giữ người bằng mọi giá là thước đo thành công. Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh, việc một người rời đi không còn đồng nghĩa với thất bại. Đôi khi, đó là bước chuyển cần thiết cho cả hai phía.
Những tổ chức trưởng thành là những nơi dám thừa nhận sự không phù hợp, hỗ trợ quá trình chuyển đổi một cách nhân văn – bằng đánh giá công bằng, hỗ trợ tìm cơ hội mới, và truyền thông rõ ràng với đội ngũ còn lại rằng: hiệu suất và con người đều quan trọng.
Tập trung chiến lược: Dám nói “không”
Cuối cùng, lãnh đạo tốt đòi hỏi kỷ luật chiến lược. Nói “có” với mọi sáng kiến chỉ để làm hài lòng tất cả thường dẫn đến phân tán nguồn lực và kết quả mờ nhạt. Như Steve Jobs từng làm tại Apple: cắt bỏ phần lớn ưu tiên để tập trung vào số ít điều thực sự quan trọng.
Khi tiêu chí rõ ràng và quá trình ra quyết định minh bạch, ngay cả những quyết định khó cũng được chấp nhận – vì mọi người hiểu rằng đó là lựa chọn công bằng, không phải cảm tính.
Bắt đầu từ một quyết định nhỏ
Chuyển từ “nice” sang “good” không phải là thay đổi trong một đêm. Nó đòi hỏi dũng khí, sự nhất quán và một đội ngũ lãnh đạo cùng chung tư duy. Nhưng bạn có thể bắt đầu từ rất nhỏ: một cuộc trò chuyện bạn đã trì hoãn, một dự án nên dừng lại, hay một vai trò cần được định nghĩa lại.
Khi sự thẳng thắn trở thành chuẩn mực và kỳ vọng được nâng lên một cách tử tế, tổ chức không chỉ vận hành tốt hơn – mà con người trong đó cũng có cơ hội phát triển đúng với tiềm năng của mình.
Có thể bạn quan tâm: