EDUCATION | Giúp trẻ kiểm soát cơn giận

Không ít cha mẹ từng trải qua cảm giác bất lực khi chứng kiến con mình nổi giận, la hét, ném đồ đạc, thậm chí có hành vi đánh hoặc cắn người khác. Những cơn bùng nổ cảm xúc như vậy, dù xuất hiện ở trẻ nhỏ, vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương cho bản thân trẻ và cả những người xung quanh.

Điều quan trọng cha mẹ cần ghi nhớ là mỗi hành vi của trẻ đều mang một thông điệp. Khi một đứa trẻ nổi giận, điều đó không nhất thiết đồng nghĩa với việc con đang chống đối hay “hư”. Đôi khi đơn giản là con chưa có đủ ngôn ngữ, kỹ năng kiểm soát xung động hay khả năng giải quyết vấn đề để bộc lộ cảm xúc theo cách phù hợp hơn. Nếu nhìn hành vi như một hình thức giao tiếp, cha mẹ sẽ dễ giữ bình tĩnh hơn và có cách phản ứng tích cực, hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, không chỉ dừng ở việc “chịu đựng” những cơn giận dữ, cha mẹ còn cần đồng hành cùng con, từng bước hướng dẫn để con học cách quản lý cảm xúc. Quá trình này đòi hỏi rất nhiều kiên nhẫn, nhưng đổi lại là một đứa trẻ trưởng thành hơn, biết tự điều chỉnh, và một mái ấm yên bình, gắn kết hơn từng ngày.

Hiểu và công nhận cảm xúc của trẻ

Khi trẻ bùng nổ cảm xúc, phản ứng quen thuộc của nhiều cha mẹ là la mắng hoặc phủ nhận cảm xúc của con, vô tình khiến tình huống trở nên căng thẳng hơn. Thay vì vội vàng phản ứng, hãy bắt đầu bằng việc thừa nhận: “Mẹ thấy con đang giận.” Nếu biết lý do, bạn có thể thêm: “Mẹ biết con buồn vì phải rời công viên.” Việc công nhận này không chỉ giúp trẻ cảm thấy được lắng nghe mà còn học cách hiểu và gọi tên cảm xúc của chính mình, thay vì bị bác bỏ.

Theo các chuyên gia tâm lý, việc công nhận cảm xúc của trẻ không chỉ giúp làm dịu cơn giận, mà còn tạo điều kiện để trẻ học cách diễn đạt bằng lời. Khi được lắng nghe và khích lệ, trẻ sẽ dần biết nói: “Con giận vì…” thay vì khóc lóc, đập phá hay cáu giận. Đây là bước đầu tiên để xây dựng vốn từ cảm xúc và hình thành kỹ năng quản lý bản thân.

Cùng với việc công nhận, cha mẹ cần đặt ra những giới hạn rõ ràng. Giận dữ là một cảm xúc tự nhiên nhưng hành vi hung hăng thì không thể chấp nhận. Một lời nhắc nhở dứt khoát nhưng vẫn đầy thấu hiểu, chẳng hạn như: “Mẹ biết con đang giận, nhưng con không được đánh đau người khác,” sẽ giúp trẻ nhận ra ranh giới giữa cảm xúc và hành vi, rằng con được quyền cảm thấy nhưng không được phép làm tổn thương người khác. 

Đồng hành qua những cơn bùng nổ

Khi đối diện với cơn giận của con, không ít cha mẹ chọn cách im lặng hoặc để trẻ “khóc cho đã.” Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay chỉ ra rằng, việc để trẻ tự mình xoay xở trong những cảm xúc mạnh không thực sự giúp con học cách kiểm soát cảm xúc của chính mình. Ngược lại, việc đồng hành và dẫn dắt từ cha mẹ mới là chìa khóa giúp chúng phát triển khả năng điều chỉnh cảm xúc một cách hiệu quả.

Cha mẹ có thể hỗ trợ con vượt qua cơn giận bằng cách gợi ý những giải pháp thay thế, đánh lạc hướng hoặc cùng con tìm điểm thỏa hiệp. Ví dụ, nếu trẻ không muốn chia sẻ món đồ chơi yêu thích, hãy cất nó đi tạm thời và trấn an con rằng sẽ được chơi lại sau. Nếu trẻ khó chịu vì trời mưa không được ra ngoài, hãy gợi ý một trò chơi trong nhà để thay thế. Cách làm đơn giản này giúp trẻ nhận ra rằng, ngay cả khi nhu cầu chưa được đáp ứng, vẫn luôn có những lựa chọn khác khiến chúng dễ chịu hơn và được tôn trọng.

Một cách hiệu quả khác để làm dịu tình huống căng thẳng là chậm lại. Đừng vội nói “không”, thay vào đó hãy dừng lại và trò chuyện cùng con: “Con muốn mua món đồ đó à? Chúng ta cùng nói thêm về việc này nhé.” Việc tạm dừng không chỉ giúp cha mẹ bình tĩnh mà còn gửi đến trẻ thông điệp rằng cảm xúc và mong muốn của con đang được lắng nghe và tôn trọng, từ đó dễ chấp nhận hơn, thay vì phản kháng.

Khi nào cần sự hỗ trợ chuyên môn

Nếu những cơn giận dữ của trẻ xảy ra thường xuyên, gây lo lắng cho gia đình và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, đó có thể là tín hiệu cho thấy cha mẹ cần tìm đến sự hỗ trợ chuyên nghiệp. Hiện nay, nhiều phương pháp trị liệu hành vi đã được chứng mình là hiệu quả như PCIT (trị liệu tương tác cha mẹ – con), PMT (đào tạo quản lý dành cho cha mẹ), hay CPS (giải pháp hợp tác và chủ động). Những liệu pháp này không chỉ giúp cha mẹ học cách khen ngợi hành vi tích cực và thiết lập giới hạn một cách nhất quán mà còn hỗ trợ duy trì sự bình tĩnh, kiên nhẫn trong hành trình nuôi dạy con, đặc biệt là khi đối mặt với cảm xúc mạnh từ trẻ.

Trong một số trường hợp, hành vi giận dữ của trẻ có thể bắt nguồn từ các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn như ADHD, lo âu, khó khăn học tập, rối loạn xử lý giác quan hay tự kỷ. Lúc này, việc chẩn đoán chính xác từ bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý là bước quan trọng để xác định hướng can thiệp phù hợp. Ở những tình huống cực đoan, trẻ có thể cần được điều trị chuyên sâu, bao gồm sử dụng thuốc hỗ trợ hoặc tham gia các chương trình trị liệu nội trú hoặc bán trú nhằm giúp cải thiện hành vi và phát triển kỹ năng toàn diện.

Dù ở mức độ nào, điều mà mọi chuyên gia đồng thuận là trẻ cần những bậc cha mẹ bình tĩnh, kiên định và tự tin bên cạnh. Kiểm soát cảm xúc là kỹ năng quan trọng mà trẻ cần mang theo suốt cuộc đời, và chính cha mẹ là người gieo mầm kỹ năng ấy, để mỗi cơn giận không còn là nỗi sợ hãi, mà trở thành cơ hội học tập và trưởng thành.

***

Nuôi dạy một đứa trẻ dễ nổi giận có thể là hành trình không ít thử thách, đôi khi khiến cha mẹ cảm thấy mệt mỏi và bất lực. Nhưng điều quan trọng là hãy nhìn nhận mỗi cơn giận không chỉ là một khó khăn, mà còn là cơ hội để trẻ học cách hiểu và làm chủ cảm xúc của mình. Với sự bình tĩnh, kiên nhẫn và tình yêu thương từ cha mẹ, trẻ sẽ dần biết cách chuyển hóa cơn giận thành khả năng đối thoại, biết tìm giải pháp thay vì hành động bộc phát. Và chính những bài học ấy sẽ trở thành hành trang quý giá giúp con tự tin và vững vàng hơn trên hành trình cuộc sống và trong mọi mối quan hệ tương lai.

Ứng xử đặc biệt với cơn giận của trẻ vị thành niên

• Giữ sự tôn trọng: Ở tuổi dậy thì, trẻ rất nhạy cảm với cảm giác bị coi thường. Thay vì quát mắng, hãy nói: “Mẹ hiểu con đang giận, chúng ta sẽ nói chuyện sau khi con bình tĩnh hơn nhé.”
• Không đối đầu trực diện: Khi trẻ hét to, đập cửa, hoặc cãi vã, đừng tranh cãi “tay đôi.” Việc này chỉ làm tình hình leo thang. Cha mẹ cần giữ giọng bình tĩnh, ngắn gọn và rút lui khỏi xung đột nếu cần.
• Xác lập ranh giới rõ ràng: Hãy cho trẻ biết cảm xúc giận dữ là bình thường, nhưng hành vi vượt giới hạn (như bạo lực, phá hoại tài sản, xúc phạm nặng nề) sẽ có hậu quả cụ thể. Ví dụ: mất quyền sử dụng điện thoại, giới hạn giờ chơi game…
• Đưa ra kênh bộc lộ lành mạnh: Khuyến khích trẻ vận động thể thao, viết nhật ký, nghe nhạc, hoặc tìm một hoạt động giải tỏa. Việc này giúp trẻ học cách chuyển hóa cơn giận thành năng lượng tích cực.
• Mở kênh đối thoại sau cơn giận: Khi trẻ đã bình tĩnh, hãy dành thời gian trò chuyện, lắng nghe lý do thật sự của cơn giận. Trẻ vị thành niên thường mang nhiều áp lực học tập, bạn bè, thay đổi trong cơ thể… nên cần được chia sẻ nhiều hơn là phán xét.

Nguyên tắc quan trọng nhất: cha mẹ vừa là người giữ giới hạn, vừa là chỗ dựa tin cậy. Một thái độ kiên định nhưng đầy thấu hiểu sẽ giúp con thấy mình được tôn trọng, từ đó học cách quản lý cảm xúc tốt hơn.

Bài viết được phát hành trên ấn phẩm Nữ Doanh Nhân số 149.2025 | Text: Sonia Hoang | Design: KHANG PHẠM

Có thể bạn quan tâm: