Hien DangCó những người mẹ nhớ rõ con thích ăn món gì, học trường nào, đang gặp chuyện gì, nhưng lại không trả lời được lần cuối mình làm điều gì chỉ vì bản thân yêu thích là khi nào. Khi con lớn dần, nhu cầu chăm sóc cũng thay đổi, khoảng thời gian dành cho gia đình có thể được sắp xếp lại. Đó cũng là lúc người mẹ cần nhìn lại cuộc sống của mình, không phải để bớt yêu thương con, mà để vai trò làm mẹ không trở thành điều duy nhất định nghĩa bản thân.
TEXT: HD
Vai trò làm mẹ chiếm gần hết cuộc sống
Một người phụ nữ có thể từng thích đi du lịch, đọc sách, gặp gỡ bạn bè, học một kỹ năng mới hoặc theo đuổi công việc mình yêu thích. Nhưng khi có con, những điều ấy thường được xếp lại sau các nhu cầu của gia đình. Ban đầu là những đêm thức trắng, những lần con ốm, lịch học và lịch sinh hoạt cần người lớn theo sát. Sau đó, ngay cả khi con đã tự lập hơn, thói quen ưu tiên mọi người trước bản thân vẫn có thể tiếp tục.
Không phải người mẹ nào cũng cảm thấy mình đang hy sinh. Nhiều người chủ động chọn dành thời gian cho con vì đó là điều họ mong muốn. Vấn đề nằm ở chỗ, theo thời gian, việc chăm sóc gia đình có thể trở thành trách nhiệm mặc định, còn những nhu cầu cá nhân bị xem là không cần thiết hoặc có thể trì hoãn.
Một khảo sát của Pew Research Center tại Mỹ vào năm 2022 cho thấy 88% bà mẹ có con dưới 18 tuổi xem việc làm cha mẹ là một trong những khía cạnh quan trọng nhất trong bản sắc cá nhân; 35% cho biết đây là khía cạnh quan trọng nhất. Cũng trong khảo sát này, 66% bà mẹ nói rằng việc nuôi dạy con khó khăn hơn họ từng hình dung. Phần lớn vẫn nhìn nhận việc làm mẹ là trải nghiệm mang lại niềm vui và ý nghĩa, nhưng điều đó không có nghĩa trách nhiệm này không tiêu tốn thời gian, sức lực hay đặt ra những thách thức riêng. (Pew Research Center)
Những con số trên không đại diện cho tất cả phụ nữ, đặc biệt khi bối cảnh gia đình và văn hóa ở mỗi quốc gia khác nhau. Tuy nhiên, chúng gợi ra một vấn đề đáng suy nghĩ: khi làm mẹ trở thành phần trung tâm trong cách một người phụ nữ nhìn nhận bản thân, những vai trò khác như người làm nghề, người bạn, người bạn đời hay một cá nhân có sở thích riêng có thể dần ít được chú ý.
Điều này không chỉ xảy ra khi con còn nhỏ. Có người vẫn quản lý từng bữa ăn, lịch trình và quyết định của con ngay cả khi con đã đủ lớn để tự giải quyết nhiều việc. Có người đã có thêm thời gian nhưng không biết dùng khoảng thời gian ấy cho điều gì. Cũng có người muốn quay lại công việc, học thêm hoặc đi chơi cùng bạn bè nhưng lại thấy áy náy vì nghĩ rằng mình đang dành thời gian cho bản thân thay vì gia đình.
Khi đó, điều người mẹ cần không hẳn là một kỳ nghỉ dài hay một thay đổi lớn. Trước hết, đó là nhận ra rằng cuộc sống của mình vẫn có những nhu cầu cần được quan tâm, ngay cả khi con không còn cần được chăm sóc nhiều như trước.
Con càng lớn, mẹ càng cần học cách buông tay
Trẻ lớn lên đồng nghĩa với việc mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái phải thay đổi. Một đứa trẻ cần người lớn quyết định gần như mọi việc sẽ dần trở thành một người có chính kiến, sở thích và những lựa chọn riêng. Cha mẹ vẫn có thể đồng hành, nhưng không thể tiếp tục làm thay con tất cả mọi việc.
Đây cũng là giai đoạn người mẹ cần điều chỉnh cách mình tham gia vào cuộc sống của con. Thay vì kiểm soát từng quyết định, có thể chuyển sang lắng nghe, trao đổi và hỗ trợ khi con thực sự cần. Thay vì xem việc luôn có mặt là bằng chứng của tình yêu thương, người mẹ có thể học cách tin tưởng vào khả năng tự giải quyết vấn đề của con.
Sự thay đổi này không phải lúc nào cũng dễ dàng. Khi đã quen với việc được con cần đến mỗi ngày, một người mẹ có thể cảm thấy hụt hẫng khi con muốn tự quyết định nhiều hơn, dành nhiều thời gian cho bạn bè hoặc không còn kể mọi chuyện như trước. Nhưng sự độc lập của con không đồng nghĩa với việc tình cảm gia đình giảm đi. Đó có thể là dấu hiệu cho thấy mối quan hệ đang bước sang một giai đoạn khác.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Communications Psychology năm 2024 về trải nghiệm cha mẹ khi con rời nhà đã phân tích cách sự thay đổi trong vai trò chăm sóc có thể tác động đến cảm giác về bản thân và sức khỏe tinh thần. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng trải nghiệm này không giống nhau ở mọi người: bối cảnh văn hóa, kỳ vọng về gia đình và những vai trò khác mà cha mẹ có trong cuộc sống đều có thể ảnh hưởng đến cách họ thích nghi.
Điều đáng lưu ý là người mẹ không cần đợi đến khi con đi học xa, chuyển ra sống riêng hay trưởng thành hoàn toàn mới bắt đầu xây dựng cuộc sống của mình. Việc ấy có thể diễn ra ngay khi con còn ở nhà, thông qua những thay đổi nhỏ trong cách phân chia thời gian, trách nhiệm và sự quan tâm.
Khi con tự làm được một việc, hãy để con có cơ hội thực hiện. Khi con không cần mẹ giải quyết mọi vấn đề, hãy dành phần thời gian đó cho một việc khác có ý nghĩa với mình. Khi con có thế giới riêng, người mẹ cũng có thể giữ một thế giới riêng của mình. Hai điều ấy không loại trừ nhau.
Đừng đợi đến khi rảnh mới nghĩ đến bản thân
Nhắc đến việc người mẹ dành thời gian cho bản thân, nhiều người thường nghĩ đến một chuyến du lịch, buổi cà phê với bạn bè, một ngày đi spa hoặc vài giờ mua sắm. Những hoạt động này có thể giúp thư giãn, nhưng một cuộc sống riêng không chỉ được tạo nên từ những khoảng nghỉ ngắn sau khi hoàn thành công việc gia đình.
Đó còn là cảm giác mình đang phát triển ở một phương diện nào đó, có những mối quan hệ không chỉ xoay quanh con cái và có điều để mong đợi ngoài những việc phải làm mỗi ngày.
Với một người, điều đó có thể là tiếp tục công việc từng tạm gác lại, học thêm một ngoại ngữ hoặc xây dựng một dự án cá nhân. Với người khác, đó có thể là tham gia một câu lạc bộ thể thao, duy trì nhóm bạn lâu năm, đọc sách, làm vườn hay theo đuổi một sở thích không mang lại thu nhập. Không có lựa chọn nào cần được đánh giá cao hơn lựa chọn nào. Điều quan trọng là người mẹ có quyền chọn điều phù hợp với mình, thay vì chỉ làm những việc được xem là hữu ích cho gia đình.
Công việc cũng là một phần đáng được cân nhắc. Không phải phụ nữ nào cũng muốn quay lại làm việc toàn thời gian, và không phải ai cũng có điều kiện để làm vậy. Tuy nhiên, nếu một người mẹ muốn trở lại thị trường lao động, nâng cao chuyên môn hoặc bắt đầu một hướng đi mới, mong muốn ấy không nên bị xem nhẹ chỉ vì con vẫn cần sự quan tâm của cha mẹ.
Theo báo cáo của UN Women về Việt Nam, phụ nữ dành trung bình nhiều thời gian cho công việc chăm sóc không được trả công hơn nam giới. Một báo cáo phân tích về các đô thị chăm sóc tại Việt Nam công bố năm 2026 cũng dẫn số liệu cho thấy phụ nữ và trẻ em gái dành trung bình 314 phút mỗi ngày cho công việc chăm sóc và việc nhà, so với 190 phút ở nam giới và trẻ em trai.
Những công việc này thường khó nhìn thấy trong cách gia đình đánh giá sự đóng góp của mỗi thành viên, bởi chúng diễn ra lặp đi lặp lại và không có tiền công cụ thể. Nhưng chính chúng có thể chiếm phần lớn quỹ thời gian của người mẹ, khiến việc phát triển bản thân trở nên khó khăn nếu trách nhiệm không được chia sẻ hợp lý.
Vì vậy, xây dựng cuộc sống riêng không đơn thuần là cố gắng sắp xếp thêm một hoạt động vào lịch trình vốn đã kín. Đôi khi, điều cần thay đổi là cách gia đình phân chia việc nhà, cách các thành viên cùng chịu trách nhiệm và quan niệm rằng người mẹ phải luôn sẵn sàng có mặt bất cứ khi nào mọi người cần.
Muốn có thời gian riêng, mẹ không cần thấy có lỗi
Không phải người mẹ nào cũng có điều kiện thuê người hỗ trợ việc nhà, gửi con cho ông bà hay dành một cuối tuần để đi đâu đó. Với những gia đình có con nhỏ, người thân cần chăm sóc hoặc áp lực tài chính, thời gian riêng có thể là một nguồn lực rất hạn chế.
Vì thế, lời khuyên đơn giản như hãy yêu bản thân hơn hoặc dành thời gian cho chính mình thường không giải quyết được vấn đề. Điều cần thiết hơn là xác định cụ thể người mẹ muốn giữ lại điều gì trong cuộc sống và có thể bắt đầu từ đâu.
Nếu trước đây từng yêu thích một môn thể thao, có thể đăng ký một buổi tập cố định mỗi tuần. Nếu muốn học thêm, hãy chọn một khóa học có lịch phù hợp thay vì chờ đến khi hoàn toàn rảnh rỗi. Nếu nhớ những người bạn cũ, hãy chủ động hẹn gặp và duy trì liên lạc. Nếu muốn phát triển công việc, có thể bắt đầu bằng việc cập nhật kiến thức, kết nối lại với đồng nghiệp hoặc dành một khoảng thời gian đều đặn cho kế hoạch nghề nghiệp.
Những lựa chọn này nghe có vẻ nhỏ, nhưng có một điểm chung: chúng không chỉ được thực hiện khi mọi việc trong nhà đã hoàn tất. Bởi trên thực tế, việc nhà hiếm khi có một thời điểm được xem là hoàn thành tuyệt đối. Nếu mọi nhu cầu cá nhân đều phải chờ đến lúc không còn việc gì cần làm, người mẹ có thể tiếp tục trì hoãn chúng vô thời hạn.
Điều đó cũng đòi hỏi sự trao đổi rõ ràng với các thành viên trong gia đình. Thời gian dành cho bản thân không nên là một đặc quyền mà người mẹ phải xin phép hoặc cảm thấy có lỗi mỗi lần sử dụng. Đó có thể là một thỏa thuận bình thường giữa những người cùng sống trong nhà: ai phụ trách việc gì, ai có thời gian riêng vào lúc nào và các thành viên sẽ hỗ trợ nhau ra sao.
Với người bạn đời, đây còn là cơ hội để nhìn lại cách chia sẻ trách nhiệm. Việc một người mẹ muốn đi học, gặp bạn hay tập thể thao không có nghĩa người còn lại chỉ đang giúp đỡ vợ. Chăm sóc con và duy trì gia đình là trách nhiệm chung, không phải công việc mặc định của riêng người phụ nữ.
Cũng cần chấp nhận rằng cuộc sống riêng sẽ thay đổi theo từng giai đoạn. Khi con còn nhỏ, khoảng thời gian dành cho bản thân có thể ngắn và khó dự đoán. Khi con lớn hơn, người mẹ có thể mở rộng các kế hoạch hoặc thử sức với những điều từng bỏ lỡ. Không nhất thiết phải bù đắp tất cả trong một thời gian ngắn. Điều quan trọng là không tiếp tục xem nhu cầu của mình là thứ luôn có thể để sau.
Làm mẹ không có nghĩa phải gác lại cuộc đời mình
Có một khác biệt giữa việc muốn được con cần đến và việc muốn con có khả năng tự lập. Khi tình yêu thương gắn quá chặt với vai trò chăm sóc, người mẹ có thể khó chấp nhận lúc con không còn phụ thuộc vào mình như trước. Nhưng mục tiêu của việc nuôi dạy con không phải là giữ con cần đến cha mẹ mãi mãi, mà là giúp con từng bước có thể tự đưa ra lựa chọn và chịu trách nhiệm với cuộc sống của mình.
Tương tự, người mẹ không cần duy trì sự bận rộn với con để chứng minh rằng mình vẫn quan trọng trong gia đình. Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái có thể tiếp tục gắn bó ngay cả khi mỗi người có công việc, bạn bè và những mối quan tâm riêng. Thậm chí, việc người mẹ có một cuộc sống phong phú ngoài gia đình còn tạo cơ hội để hai bên chia sẻ với nhau nhiều hơn, thay vì mọi cuộc trò chuyện đều xoay quanh lịch học, bữa ăn hay những điều con cần được nhắc nhở.
Một người mẹ có công việc mình yêu thích, những người bạn có thể trò chuyện và những sở thích riêng không nhất thiết là người ít dành thời gian cho con. Đó đơn giản là người đang sống với nhiều vai trò cùng lúc. Làm mẹ là một phần quan trọng trong cuộc đời, nhưng không phải phần duy nhất.
Khi con lớn lên, người mẹ cũng có thể bước vào một giai đoạn mới. Có thể bắt đầu lại một công việc, quay về với sở thích cũ, học một điều chưa từng có cơ hội học hoặc đơn giản là tận hưởng một buổi chiều không phải vội vàng giải quyết mọi việc cho người khác.
Không cần biến sự thay đổi ấy thành một hành trình lớn lao. Đôi khi, chỉ cần người mẹ thôi trì hoãn điều mình muốn làm vì nghĩ rằng chưa đến lượt mình, cuộc sống đã bắt đầu có thêm một hướng đi khác.
Con cần lớn lên để có cuộc đời của riêng mình. Người mẹ cũng vậy. Và hai cuộc đời ấy vẫn có thể gắn bó, mà không cần một người phải thu nhỏ thế giới của mình để dành chỗ cho người còn lại.
Có thể bạn quan tâm: