Hien DangKhi niềm vui từ mua sắm dần chuyển thành cảm giác không thể kiểm soát, bạn có thể đang đối mặt với một trong những “cơn nghiện thầm lặng” đặc trưng của thời đại tiêu dùng. Từ những cửa hàng xa xỉ đến giỏ hàng trực tuyến đầy ắp, hành trình mua sắm phản chiếu những khoảng trống cảm xúc mà chúng ta cố gắng lấp đầy. Khi nó trở thành cơ chế để đối phó, thói quen này có thể kéo bạn vào một vòng luẩn quẩn không hồi kết.
Shopping Addiction: Khi “retail therapy” trở thành áp lực
Chúng ta thường xem nhẹ thuật ngữ shopaholic hay gọi vui “retail therapy” – như một cách để tạm quên căng thẳng, buồn bã hay lo lắng. Nhưng khi cảm giác hưng phấn ngắn ngủi ấy trở thành cách duy nhất để đối phó với cảm xúc, ranh giới giữa sở thích mua sắm bình thường và “shopping addiction” bắt đầu trở nên mờ nhạt.
Theo các chuyên gia tâm lý, shopping addiction không được liệt kê chính thức trong DSM‑5, nhưng thường được xem là một rối loạn kiểm soát xung động – một dạng nghiện hành vi tương tự nghiện cờ bạc và được phân loại trong ICD‑11. Tình trạng này xuất hiện khi việc mua sắm quá mức bắt đầu ảnh hưởng tiêu cực đến công việc, các mối quan hệ và sinh hoạt hằng ngày.
Khi việc mua sắm trở nên ngẫu hứng và do cảm xúc chi phối, bạn không chỉ tìm kiếm những món đồ mới mà còn khao khát cảm giác thoả mãn tức thì, một “cú hích” ngắn ngủi khiến bạn muốn tiếp tục mua thêm, ngay cả khi sau đó cảm thấy hối tiếc.
Các hành vi mua sắm quá mức thường bắt đầu từ việc dùng shopping như cơ chế để đối phó cảm xúc, ví dụ như cô đơn, căng thẳng hay buồn bã. Khi cảm giác này lặp đi lặp lại, nó có thể tạo thành một vòng luẩn quẩn, nơi niềm vui ban đầu biến thành áp lực tinh thần và hậu quả tài chính.
Nhận diện dấu hiệu của nghiện mua sắm là bước đầu tiên để tìm lại quyền kiểm soát:
- Mua sắm để đối phó cảm xúc: Nếu bạn thường tìm đến việc mua sắm khi buồn, cô đơn hay căng thẳng, rất có thể bạn đang dùng nó như một cách để tạm quên hoặc trốn tránh những cảm xúc khó chịu.
- Dễ bị cám dỗ: Không thể cưỡng lại sức hút từ những cửa hàng giảm giá hay giỏ hàng trực tuyến đầy hấp dẫn là dấu hiệu rõ ràng cho thấy hành vi mua sắm đã vượt ngoài tầm kiểm soát
- Hậu quả bắt đầu bộc lộ: Từ việc nợ tín dụng tăng cao, những tranh cãi với người thân cho đến khó tập trung trong công việc – tác động từ việc mua sắm quá mức là điều không thể bỏ qua.
- Cảm giác khó chịu khi ngừng mua sắm: Dù không xuất hiện các triệu chứng thể chất như nghiện chất gây nghiện, nhiều người vẫn có thể cảm thấy lo lắng, buồn bã hoặc bồn chồn khi cố gắng kiềm chế thói quen mua sắm.
Làm gì khi shopping không còn là niềm vui?
Đối mặt với nghiện mua sắm đòi hỏi sự trung thực và sự hỗ trợ đúng cách – không chỉ đơn giản là tự nhủ “ngừng lại”. Khi thói quen chi tiêu trở thành gánh nặng, bạn có thể áp dụng những bước sau để lấy lại quyền kiểm soát:
- Chia sẻ với người đáng tin cậy: Thú nhận với một người bạn tin tưởng về thói quen mua sắm mà bạn đang đấu tranh có thể là bước đầu tiên hướng tới thay đổi.
- Tìm sự hỗ trợ chuyên môn: Làm việc với một nhà trị liệu, đặc biệt là người có kinh nghiệm với các hành vi nghiện, giúp bạn hiểu nguyên nhân sâu xa và học các công cụ để kiểm soát hành vi.
- Áp dụng liệu pháp hành vi: Các phương pháp trị liệu hành vi đã được chứng minh giúp nhận diện và điều chỉnh những mô thức suy nghĩ dẫn đến việc mua sắm quá mức.
- Thực hành chánh niệm: Thay vì để cảm xúc quyết định hành động, việc học cách chấp nhận khoảnh khắc hiện tại mà không hành động ngay lập tức có thể giúp bạn giảm xung lực mua sắm.
Mua sắm có thể là niềm vui, nhưng không nên trở thành gánh nặng
Mua sắm, khi ở mức “vui vẻ – tự thưởng”, là một phần thú vị trong cuộc sống hiện đại mà nhiều người yêu thích. Nhưng khi nó trở thành cách duy nhất để giải tỏa cảm xúc hoặc bắt đầu chi phối cuộc sống, đó là lúc chúng ta cần nhìn lại bản chất thực sự của hành vi này.
Hiểu được ranh giới đó không chỉ giúp bạn bảo vệ sức khỏe tài chính và cảm xúc, mà còn mở ra cơ hội xây dựng những mối quan hệ sâu sắc và hạnh phúc bền vững – nơi niềm vui không chỉ dựa vào việc mua sắm.
Có thể bạn quan tâm: