“Lạc” – Khi sân khấu không còn là nơi kể chuyện, mà trở thành nơi đối chất lương tri

Có những vở kịch bước ra khỏi ranh giới của giải trí để trở thành một trải nghiệm đạo đức. “Lạc” là một trong số đó. Không cố gắng làm khán giả “dễ xem”, không chiều chuộng cảm xúc bằng bi kịch hóa hay nước mắt rẻ tiền, vở diễn chọn cách khó hơn: đặt người xem vào trạng thái phải tự vấn. Không ai được phép ngồi yên, và càng không ai được phép vô can.

Độc giả có thể đọc bài viết bằng tiếng Anh tại phiên bản tiếng Anh của bài viết này

Read the full English version of this feature

Ra mắt vào tối 17/12/2025 tại Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ, “Lạc” nhanh chóng cho thấy mình không phải là một tác phẩm sân khấu thông thường. Được Hội Sân khấu TP.HCM chỉ đạo thực hiện, kịch bản của Trần Mỹ Trang – từng đoạt giải A tại Trại Sáng tác Kịch bản 2024 – mang theo một tinh thần thời sự sắc lạnh, nhưng không dừng lại ở việc “phản ánh hiện thực”. Điều đáng nói hơn, “Lạc” đặt ra câu hỏi: con người lạc lối từ đâu – từ hoàn cảnh, từ quyền lực, hay từ chính những thỏa hiệp nhỏ bé mà ta cho phép mình làm ngơ mỗi ngày?

Bệnh viện – không gian của sự sống, và cũng là nơi cái chết của đạo đức bắt đầu

Chọn bối cảnh một bệnh viện đa khoa, “Lạc” đi thẳng vào vùng nhạy cảm nhất của xã hội đương đại: y đức. Ở đó, một hợp đồng thiết bị y tế tưởng như thuần túy kinh tế lại trở thành phép thử khắc nghiệt cho lương tri của những người đứng đầu. Ông Tài – Giám đốc bệnh viện – và bác sĩ Đức (trong mạch nhân vật đại diện cho thế hệ chuyên môn tài năng nhưng chênh vênh) không phải những “ác nhân” được xây dựng theo kiểu một chiều. Họ là những con người rất thật: có năng lực, có khát vọng, có lý do để biện minh, và cũng có đủ sự yếu đuối để trượt dài trong vòng xoáy quyền lực – tiền bạc – danh vọng.

Điều khiến “Lạc” đáng xem không nằm ở việc tố cáo ai, mà ở cách vở diễn buộc khán giả nhận ra: những lựa chọn tưởng chừng cá nhân ấy không bao giờ chỉ dừng lại ở cá nhân. Chúng lan sang đồng nghiệp, người yêu, bệnh nhân – những con người đặt trọn niềm tin và sinh mạng vào một hệ thống mà họ không có quyền lựa chọn.

Nhân vật phóng viên Trang, người yêu của bác sĩ Tuấn, là một đối trọng thú vị. Cô không đại diện cho “công lý hoàn hảo”, mà là tiếng nói của sự day dứt: giữa tình yêu và sự thật, giữa bảo vệ người mình yêu và trách nhiệm nghề nghiệp. Ở đây, “Lạc” không đưa ra câu trả lời, chỉ đặt ra tình thế. Và chính sự im lặng của sân khấu ở những khoảnh khắc then chốt mới là thứ khiến người xem khó thở.

Khi sân khấu phản chiếu một giai đoạn xã hội đầy biến động

Không thể tách “Lạc” khỏi bối cảnh xã hội mà nó ra đời. Những năm gần đây, Việt Nam chứng kiến hàng loạt vụ án kinh tế lớn được đưa ra xét xử với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Lĩnh vực y tế – sức khỏe, vốn được xem là “vùng an toàn đạo đức”, lại liên tiếp trở thành tâm điểm của những vụ việc gây phẫn nộ xã hội: từ thiết bị y tế, thuốc men đến an toàn thực phẩm, mỹ phẩm.

Kịch bản của Trần Mỹ Trang không né tránh hiện thực ấy. Nhưng thay vì kể lại các vụ việc cụ thể, “Lạc” chọn cách đi sâu vào cơ chế tâm lý: vì sao những con người từng có lý tưởng lại dần trượt khỏi ranh giới? Vì sao sự im lặng của số đông lại trở thành đồng phạm nguy hiểm nhất?

Ở điểm này, “Lạc” không chỉ là một vở kịch, mà là một bản ghi chép tinh thần của một giai đoạn xã hội đang tự thanh lọc, với tất cả đau đớn, xung đột và hy vọng mong manh.

Dàn dựng tiết chế: căng thẳng nhưng không nặng nề

Đối diện một kịch bản “nặng đô”, bộ đôi đạo diễn Quốc Thịnh – Trần Đàm Công Ninh đã chọn cách dàn dựng khôn ngoan: không đẩy sân khấu vào trạng thái u ám kéo dài. Những mảng miếng hài duyên dáng, đặc biệt trong các phân đoạn bác sĩ đối thoại với bệnh nhân, xuất hiện đúng lúc như một nhịp thở cần thiết. Tiếng cười không làm loãng thông điệp, mà giúp người xem đủ tỉnh táo để tiếp nhận những cao trào đạo đức phía sau.

Thủ pháp múa phụ trợ do Vũ đoàn Flying đảm nhiệm cũng là một điểm nhấn đáng chú ý. Múa không đóng vai trò minh họa, mà như một lớp cảm xúc thứ hai, mềm mại nhưng ám ảnh, giúp khuếch đại những giằng xé nội tâm mà lời thoại không thể diễn đạt trọn vẹn.

Không gian sân khấu, dưới bàn tay của Doãn Bằng, được thiết kế tiết chế, hiện đại, đủ lạnh để gợi cảm giác vô cảm của quyền lực, nhưng cũng đủ mở để các mối quan hệ chồng chéo tự phơi bày.

Âm nhạc – tiếng vọng của câu hỏi chưa có lời đáp

Bài hát chủ đề “Lạc”, do Phùng Tiến Minh sáng tác và Bùi Anh Tuấn thể hiện, không đóng vai trò dẫn dắt cảm xúc theo kiểu quen thuộc. Giai điệu da diết, tiết chế, như một lời tự vấn kéo dài: ta đang lạc ở đâu trong hành trình làm người? Âm nhạc xuất hiện vừa đủ, không áp đặt cảm xúc, nhưng để lại dư âm rất lâu sau khi màn nhung khép lại.

Diễn xuất: không ai vô can trên sân khấu này

Dàn diễn viên của “Lạc” cho thấy một sự đồng đều đáng nể. Trọng Hiếu trong vai ông Tài không cần gào thét để thể hiện quyền lực; sự lạnh lùng và những khoảng ngập ngừng rất nhỏ mới là thứ khiến nhân vật trở nên đáng sợ. Chánh Thuận mang đến một đối trọng đầy trải nghiệm, gợi nhắc những giá trị cũ đang bị bỏ rơi. Công Danh và Tạ Lâm tạo nên một cặp đôi mà mỗi cái nhìn đều chứa xung đột chưa nói thành lời.

Đáng chú ý, Minh Quốc trong vai đại diện công ty thiết bị y tế không bị xây dựng như một “phản diện rập khuôn”. Nhân vật này hiện lên đúng như cách xã hội vẫn vận hành: lịch thiệp, hợp lý, và luôn có sẵn một lý lẽ để biện minh cho mọi thỏa hiệp.

“Lạc” và lời nhắc không dễ chịu dành cho người xem

Sau cùng, điều khiến “Lạc” ở lại lâu nhất không phải là cốt truyện hay kỹ thuật dàn dựng, mà là cảm giác bất an mà vở diễn để lại. Bất an vì nhận ra: ranh giới giữa đúng – sai, liêm chính – thỏa hiệp mong manh hơn chúng ta tưởng. Và mỗi người, trong những vai trò khác nhau của đời sống, đều có thể “lạc” nếu cho phép mình làm ngơ quá lâu.

Trong bối cảnh sân khấu Việt Nam đang nỗ lực tìm lại tiếng nói xã hội của mình, “Lạc” là một tín hiệu đáng mừng. Không ồn ào, không lên gân, nhưng đủ sắc để chạm vào những vùng nhạy cảm nhất của lương tri. Đó là kiểu tác phẩm khiến người ta bước ra khỏi nhà hát với nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời và có lẽ, đó chính là điều sân khấu đương đại cần nhất lúc này.

Text: Minh Nguyễn | Image: Khoa Trần

Có thể bạn quan tâm: